Duurzaam Bouwen & Bewust Wonen
Find us on facebook

de Koevoet » Archief

terug naar overzicht

 

Eenvoud is proper
Ecologische Schoonmaakmiddelen

De keuze voor ecologische schoonmaakmiddelen is een hele klus. Net zoals bij wasmiddelen siert een heel gamma aan schoonmaakmiddelen de supermarktrekken en proberen merken de consument te verblinden met uitspraken over een krachtige en effectieve werking. Het aanbod bestaat uit al dan niet geconcentreerde reinigers, zachte zeep (vloeibare of bruine zeep), agressieve schoonmaakmiddelen voor specifieke toepassingen zoals ovenreinigers, zilverpoets, ruitenreiniger, enz.

Schoonmaakproducten vormen een belangrijke bron van "onzichtbaar" chemisch afval. Via de afvoer komen ze in de riolering of zelfs rechtstreeks in de waterlopen (en het zuiveringsslib) terecht. Schoonmaakmiddelen zijn samengesteld uit verschillende stoffen nodig om het vuil op te lossen, het water te ontharden, kalkaanslag te verwijderen, enz. Vaak ook bevatten ze parfum, kleurstoffen en conserveermiddelen. Door de complexe samenstelling van schoonmaakmiddelen is het moeilijk te beoordelen hoe veilig en milieubelastend ze precies zijn.

Allesreinigers en zepen

Je kan ongeveer alle schoonmaakklusjes met een allesreiniger doen. Een klassieke allesreiniger bestaat grotendeels uit water en aardolie-tensiden. Ecologische allesreinigers zijn samengesteld op basis van plantaardige grondstoffen of zepen. Zeep is ook een ecologische ‘reiniger’. Het is een eenvoudige chemische verbinding die 100% afgebroken wordt in de natuur. Zeep is geschikt voor het reinigen van onbehandelde, poreuze oppervlakken zoals marmer, leisteen, aardewerk tegels. Zeep vormt een beschermend laagje wat handig is bij stenen vloeren. Zeep is niet geschikt voor b.v. glanzende geverfde oppervlakken, omdat het de verf dof maakt. Voor deze toepassingen kan je dus beter een allesreiniger gebruiken (met wasactieve stoffen op plantaardige basis) of een sopje maken met ecologisch afwasmiddel.

Ook in gebieden met een hoge waterhardheid rendeert zeep niet (zeep slaat immers neer in kalkrijk water). Poets indien mogelijk met regenwater om dit probleem te omzeilen. Geconcentreerde allesreinigers bevatten in vergelijking met de gewone allesreinigers minder water en meer wasactieve stoffen (30% in plaats van 5 à 15% bij de klassieke allesreinigers). Je hebt hiervan dan ook slechts kleine hoeveelheden nodig; vier maal minder in vergelijking met een algemeen schoonmaakmiddel. Deze geconcentreerde reinigers kunnen voor de gebruiker sterk irriterend zijn. (Op de verpakking staat soms een waarschuwingssymbool). Deze geconcentreerde allesreinigers zijn vrijwel van de markt verdwenen. In sommige allesreinigers zit ammonia. De ammonia kan een lichte irritatie van de luchtwegen veroorzaken.

Samenstelling schoonmaakmiddelen

De meeste schoonmaakmiddelen bevatten –net zoals de wasmiddelen- volgende componenten:

  • Was- en oppervlakte-actieve stoffen:
    die het vuil oplossen. Sinds de jaren ’50 is zeep in de klassieke poetsmiddelen verdrongen door detergenten op basis van aardolie
  • Waterontharders:
    die de werking van de wasactieve stoffen verbeteren omdat de kalk in het water omgezet wordt tot oplosbare kalkzouten (en niet op het oppervlak neerslaat). Ook hier vind je de milieuonvriendelijke fosfaten, fosfonaten, polycarboxylaten, NTA, EDTA of de meer ecologische ontharders zeoliet, citraten, silicaten, soda
  • Oplosmiddelen in vloeibare schoonmaakmiddelen:
    die de wasactieve stoffen in het reinigingsmiddel oplossen en het schoongemaakte oppervlak snel en streepvrij laten drogen. Een veel gebruikte stof in klassieke producten is het petrochemische isopropylalcohol.
  • Hulpstoffen:
    die meestal worden toegevoegd als bewaarmiddel, voor de geur of de kleur. Sommige mensen zijn allergisch voor deze bewaarmiddelen of andere hulpstoffen. In vloeibare schoonmaakmiddelen worden steeds bewaarmiddelen toegevoegd.

Schuurmiddelen

Schuurmiddelen zijn bedoeld voor de verwijdering van sterk gehecht vuil. In een schuurmiddel zit fijngemalen kalksteen (krijt- of puimsteen), dat voor de schurende werking zorgt. Verder zitten er ook wasactieve stoffen in. Vloeibaar schuurmiddel bestaat grotendeels uit water, zodat een bewaarmiddel nodig is om bederf te voorkomen.

Kies best voor schuurmiddelen in poedervorm zonder bleekmiddel, bleekwater of geurmiddel en zonder wasactieve stoffen op basis van fossiele (petrochemische) grondstoffen.

Het goedkoopste schuurmiddel is natriumbicarbonaat (ook dubbelkoolzure soda, zuiveringszout of maagzout genoemd). Moeilijke ruwe aanslag (b.v. op wastafels en tegels) kan je veilig wegschuren met een mengsel van krijtpoeder en water. Zowel natriumbicarbonaat als krijtpoeder vind je bij de drogist of apotheker.

Vaak kan het gebruik van een schuurmiddel worden vervangen door een schuursponsje en zeep.

Afwasmiddelen

Gewone handafwasmiddelen hebben als basis petrochemische oppervlakte actieve stoffen, water, stoffen om de handen te verzachten, parfum, kleurstof en water. Fosfaat en andere ontharders hebben er nooit ingezeten. De aanduiding fosfaatvrij op een fles afwasmiddel is dus overbodig en misleidend. Zet aangekoekte pannen (geen aluminium) op het vuur met wat water en huishoudsoda. Klassieke afwasmiddelen voor de vaatmachine bevatten waterontharders (vaak nog fosfaten in grote hoeveelheden) en bleekmiddelen (chloor- of zuurstofbleekmiddel). Ook worden soms glansspoelmiddelen en schuimremmers toegevoegd. Beide veroorzaken een extra milieubelasting en zijn overbodig. Ecologische afwasmiddelen bevatten geen glansspoelmiddelen, schuimremmers, milieuonvriendelijke waterontharders of bleekmiddelen.

Toilet- en badkamerreinigers

Voor de schoonmaak van het sanitair opteer je best voor een ‘ecologische’ allesreiniger. In het toilet gebruik je bijv. vloeibare zeep of WC-reiniger met wasactieve stoffen op plantaardige basis voor het regelmatig onderhoud. Keuken- of schoonmaakazijn biedt een goede oplossing voor het verwijderen van (bruine) kalkaanslag. Met een borstel, warm water en azijn kan kalk verwijderd worden zonder dat een apart middel nodig is. Let wel op voor marmer en andere soorten kalksteen die onherstelbaar beschadigd kunnen worden door azijn. Voor hardnekkige bruine aanslag kan je azijn een hele nacht laten inwerken. Gebruik in geen geval chloorbleekwater: het is onzin dat een toilet pas proper zou zijn als het naar bleekwater ruikt; het is dan chemisch vervuild met chloor. Chloor doodt bacteriën, maar na een aantal uren heeft de bacteriepopulatie in de WC-pot zich reeds hersteld. Normaal zijn dit trouwens onschadelijke bacteriën. Gebruik ook geen WC-blokjes: ze reinigen, noch ontsmetten en zijn erg milieuonvriendelijk. Ook chemische luchtverfrissers (al dan niet in spuitbussen) kunnen beter vermeden worden. Gebruik een alternatief voor deze kunstmatige luchtverfrissers: zorg voor een goede verluchting en koop lavendelzakjes of lavendelolie die voor een natuurlijke geur zorgen. Het aansteken van een lucifer kan onaangename geurtjes verwijderen.

Opgelet: Gebruik zeep en azijn niet samen, ze heffen elkaars werking op.

Een verstopte gootsteen of afvoerpijp

Specifieke ontstoppers bestaan meestal uit gevaarlijk bijtende soda; wat je beter niet gebruikt. Prik eerst de verstopte afvoer door of duw de prop los. Hiervoor zijn speciale metalen werktuigjes in de handel. Als dit niet helpt, probeer dan met een gootsteenplopper. Plaats om verstoppingen te voorkomen een klein metalen zeefje op de afvoer. Strooi bij problemen een handvol sodakristallen in de afvoer en spoel ze voorzichtig door met heet water. Bij zware verstoppingen zal de ‘plopper’ een betere oplossing zijn.

Ontkalken

Voor het ontkalken van wasmachines, strijkijzers en koffiezetapparaten kan je best water met azijn (wasmachines of strijkijzer) of citroenzuur (koffiezet) gebruiken. Azijn kan met koperen onderdelen, b.v. het stijgbuisje in de koffiezet, het giftige koperacetaat vormen. De wasmachine kan je tweemaal per jaar laten draaien op het spoelprogramma met een halve liter azijn in het waspoederbakje.

Vloerreinigings- en vloerglansmiddelen / tapijten

Vloeren kan je behandelen met zachte zeep (bruine of vloeibare) of zeep op basis van lijnolie. Vermijd producten die bleekwater bevatten en gebruik zeker geen javel (zuiver bleekwater).
Vloeibare tapijtshampoos bevatten meestal giftige chemische stoffen. Bestrooi vlekken in het tapijt eerst met huishoudsoda (natriumbicarbonaat van de drogist) of bloem, laat gedurende een paar uur of een nacht rusten en stofzuig daarna. Vloeistoffen en poeders die je met de hand inborstelt, hebben de voorkeur boven tapijtreinigers voor de machine (deze bevatten vaak moeilijk afbreekbare wasactieve stoffen). Gebruik voor hardnekkige vlekken een mengsel van keukenazijn en warm water.

Andere middelen

Speciale schoonmaakmiddelen als meubelverzorgingsmiddelen, metaalpoetsmiddelen, gootsteenontstoppers en kookplaat- grill- en ovenreinigers bevatten steeds agressieve stoffen die schadelijk zijn voor milieu en gezondheid. Gebruik beter geen stofdoeksprays en meubelsprays omdat ze erg milieubelastend en in spuitbussen verpakt zijn. Houten meubelen hou je vlek- en kringvrij door ze af en toe spaarzaam in te wrijven met met lijnolie of teakolie. Lederen meubels maak je schoon met een vochtig doekje met gedistilleerd water.

Speciale spiegel- en ruitenreinigers bevatten mengsels van vloeibaar afwasmiddel en alcohol. Vervang ze beter door een mengsel van keukenazijn en lauw water (half/half). Een oude plantenspuit kan je als verstuiver gebruiken. Verwijder een vettige aanslag door een sopje van echte zeep. Een vuile oven of fornuis reinig je best zo snel mogelijk met een eenvoudig sopje van water met zeep of afwasmiddel. Ontsmettende (desinfecterende) reinigingsmiddelen bevatten een aantal agressieve vluchtige stoffen. Het ontsmetten van vloeren of aanrecht is echter volstrekt overbodig. Huishoudbacteriën kunnen immers absoluut geen kwaad en hoeven niet te worden verdelgd. Voor het verdelgen van insecten kan je in de meeste gevallen een oplossing van azijn gebruiken. Vermijd de erg giftige insectenverdelgers uit de handel.

Motteballen zijn ook giftig en verspreiden giftige dampen in de kleerkast. Een goed alternatief zijn thijm- of lavendelzakjes en stukjes cederhout, geuren waar deze beestjes een hekel aan hebben. Door wollen kledingsstukken half augustus eens flink te luchten en de kasten schoon te maken, kunnen motte-eitjes verwijderd worden voor ze uitkomen.

Poetsen zonder water

Net zoals bij de wasmiddelen bestaan er ook doekjes (b.v. Swiffer WetJet) om zonder water te poetsen. Swiffer Wetjet bestaat uit een plastic borstel waarop een patroon met een schoonmaakvloeistof wordt aangebracht. Op de borstel komt een speciaal doekje dat de dweil vervangt. Dankzij vier batterijen volstaat een druk op de steel om een dosis vloeistof op de vloer te spuiten. De doeltreffendheid is volgens Testaankoop (febuari 2001) niet beter dan de traditionele manier van schoonmaken met dweil, water en een schoonmaakmiddel en de prijs swingt de pan uit. Je betaalt namelijk 6.5 maal meer met de WetJet-methode in vergelijking met de traditionele schoonmaakwijze. Bovendien is er geen informatie over de samenstelling van de gebruikte producten. Een gelijkaardige vergelijking gaat op voor producten zoals HARA, waarvan je volgens de producent een minimale hoeveelheid nodig hebt voor een uitstekend resultaat. Ook hier is de samenstelling niet gekend, is de doeltreffendheid niet bewezen en betaal je ongeveer 6 keer meer.

Ontvlekkers

Ontvlekkers zijn schadelijk omdat ze meestal chemische oplosmiddelen bevatten die ook ongezond zijn voor de gebruiker. Er zijn sinds kort een aantal ecologische ontvlekkers op de markt, op basis van 100% plantaardige grondstoffen. Multi Magic van Ecover en Treffer zijn twee merken die samengesteld zijn uit plantaardige grondstoffen. Het hoofdbestanddeel is d-limonene uit citroenschillen.

5 schone regels om niet te vergeten
  • Hoe minder je een product gebruikt, hoe minder milieubelasting ontstaat. Daarom gebruik je best niet meer dan de nodige hoeveelheid om de klus te klaren. De dosering van schoonmaakproducten is erg belangrijk: ieder gebruik ervan belast het milieu, en overbodig gebruik zorgt voor een extra belasting. De dosering zoals ze op de verpakking staat is altijd ruim voldoende. Veel schuim betekent meestal minder reinigingskracht.
    Gebruik alleen een schoonmaakproduct als het echt nodig is. Veel oppervlakken in huis kunnen gewoon met een vochtige doek of stofdoek gereinigd worden. Echte zeep (bruine of vloeibare zeep genoemd) of een ecologische allesreiniger kan je in haast alle gevallen gebruiken.
  • Spring voorzichtig om met speciale schoonmaakproducten. Producten zoals kauwgomreinigers, roestreinigers, koffievlekreinigers en ovenreinigers zijn vaak geconcentreerde vormen van een zuur, bleekmiddel of oplosmiddel. Ze zijn niet alleen erg duur, maar ook gevaarlijk voor de mens en belastend voor het milieu. Specifieke vlekkenmiddelen en oplosmiddelen zijn chemisch afval, gooi ze dus niet in de gewone vuilnisbak.
  • Vermijd producten die ammoniak of (chloor)bleekwater bevatten. Beide stoffen kunnen gevaarlijke gassen afgeven. Bleekwater (javel) poetst niet, het desinfecteert, als er tenminste vooraf goed is schoongemaakt. Het vormt bij contact een chemische verbinding met de huid. Gechloreerde producten zorgen voor een aanzienlijke milieubelasting bij de productie omdat er dan heel wat gechloreerde stoffen in het milieu terecht komen. Uiteraard ook na het gebruik als schoonmaakmiddel komen gechloreerde stoffen (en afgeleiden hiervan) in het milieu (water of zuiveringsslib) terecht. Gechloreerde stoffen kunnen zich opstapelen in de voedselketen omdat heel wat chloorverbindingen niet of zeer moeilijk afbreken.
  • Probeer zoveel mogelijk te kiezen voor schoonmaakmiddelen in hervulbare verpakkingen. In de meeste natuurvoedingswinkels vind je een aanbod.
  • Laat je niet vangen door groene slogans, zoals 98% biologisch afbreekbaar. In eerste instantie slaat de biologisch afbreekbaarheid enkel op de wasactieve stoffen. Goed mogelijk dus dat deze wasactieve stoffen inderdaad voldoen aan de normen, maar als consument heb je het gissen naar de afbreekbaarheid van de ontharders, de hulpstoffen of oplosmiddelen. Bovendien is de biologische afbreekbaarheid een wettelijk verplichting. Laat je dus niet beetnemen door deze schijnbaar extra milieu-inspanning van de producent.

Conclusie

wat vind je op de ecologische schoonmaakplank?

  • vloeibare of bruine/groene zeep
  • schuurmiddel in poedervorm en zonder bleekmiddel
  • allesreiniger op basis van plantaardige grondstoffen of zepen
  • soda
  • azijn

Voorbeelden: Ecover, Ecolino, Sonnett, Biocleab, Ecotop, biotop,…

Wat je zeker niet vindt:

  • javel of bleekwater
  • ammoniak
  • gespecialiseerde schoonmaakmiddelen,…

Ingrid Pauwels

Bronnen
Wat is duurzame consumptie? Brussels Observatorium voor Duurzame Consumptie,
02 547 06 83 (de brochure werd gemaakt i.s.m. Testaankoop). Je kan gratis teststrips om de hardheid van het water te testen opvragen bij het BODC.
Hoe consumeren voor een betere wereld? OIVO, Ridderstraat 18, 1050 Brussel.
De groene schoonmaak, tips voor een milieuvriendelijke schoonmaak, i.s.m. de provincie Vlaams-Brabant, IGO-Leuven Intercommunale Interleuven en Haviland.
Duurzame consumptie: verpakkingen schoonmaakmiddelen en wasmiddelen, COFACE.
Milieu Centraal, Nederland, uitgave 2000, 2001.

 

terug naar overzicht


© 2000-2017, Dialoog vzw : Duurzaam Bouwen & Bewust Wonen - Disclaimer
Remylaan 13, 3018 Wijgmaal-Leuven -