de Koevoet » Archief

terug naar overzicht

 

Alles wat u altijd al wilde weten over ecologisch wassen maar nooit durfde vragen
Was uw handen in onschuld

Ergert u zich ook blauw als u voor de zoveelste keer met reclame over ‘witter dan wit’ rond de oren wordt geslagen en rond groener dan groen op de honger blijft zitten? Testaankoop brengt de fosfaatproblematiek onder de aandacht, maar een nog diepgaander artikel rond totale milieubelasting van wasmiddelen of een afweging tussen de verschillende wasmiddelen op ecologisch vlak is voorlopig toekomstmuziek.
Toch relevant, als je weet dat wasmiddelen goed zijn voor een omzet van 223 miljoen euro (9 miljard BEF) per jaar in België. Ecolife Magazine neemt de handschoen op en probeert in dit artikel de milieukant van de wasmiddelenzaak te belichten.

Na witter dan wit, groener dan groen?

Dat alle wasmiddelen het milieu belasten is een understatement. Wasmiddelen komen integraal in het water terecht, en in nog teveel gevallen in onze oppervlaktewateren zonder dat het gezuiverd wordt. Maar zelfs zuiveringsinstallaties zijn niet in staat een aantal milieubelastende stoffen of verontreinigingen uit klassieke wasmiddelen te zuiveren, zodat deze stoffen het waterecosysteem verstoren (waterdieren en –planten zijn uiterst gevoelig voor de kleinste veranderingen in de natuurlijke oppervlaktespanning van het water). De moeilijk afbreekbare bestanddelen die wel tegengehouden worden in de zuiveringsinstallaties zijn niet verdwenen maar vastgehecht aan het waterzuiveringsslib dat op zijn beurt behandeld moet worden. Verder slorpt de was per gezin jaarlijks 13.700 l water op en wordt 230 kWh elektriciteit verbruikt.

Om op een doordachte manier een keuze te kunnen maken tussen de tientallen waspoeders in de winkelrekken, is het essentieel de samenstelling van het wasmiddel van dichterbij te bekijken. Ecolife bekijkt en analyseert deze ingewikkelde samenstelling even voor u:

1) de wasactieve stoffen (synoniem met detergent, tenside, oppervlakte-actieve stof), die het vuil verwijderen.
Dit zijn de belangrijkste bestanddelen in een wasmiddel. Je kan ze indelen in 2 categorieën:

• wasactieve stoffen op basis van hernieuwbare grondstoffen (plantaardige of dierlijke oliën en vetten)
• wasactieve stoffen op basis van fossiele (eindige) grondstoffen

Aangezien de voorraden van fossiele grondstoffen (aardolie, steenkool, …) beperkt zijn, moet hiermee omzichtig worden omgesprongen. Detergenten op basis van fossiele grondstoffen breken daarbij langzaam en meestal onvolledig af en bevatten verontreinigingende stoffen (bv. zware metalen zoals molybdeen en mangaan).

Wasactieve stoffen op plantaardige basis breken snel en volledig af. Voorbeelden van detergenten op plantaardige of dierlijke basis zijn zepen. Zeep is m.a.w. een detergent op basis van plantaardige grondstoffen maar niet alle detergenten van plantaardige oorsprong zijn zepen. Veel ecologische wasmiddelen bevatten een combinatie van zepen en niet-zepen (b.v. wasactieve stof op basis van plantaardige oliën zoals kokos, palmpit,…). Zeep is een zeer ecologisch wasmiddel, maar niet voor alle toepassingen doeltreffend. Zo vormt zeep in ‘hard’ water kalkzouten die neerslaan op het textiel of de machine, wat de waskracht vermindert. Zeep laat het ook afweten bij het wassen van synthetische vezels zoals acryl en polyester.

Als een wasmiddel is samengesteld uit zepen of plantaardige grondstoffen, wordt dit steeds vermeld op de verpakking: b.v. ecologisch wasmiddel: ‘plantaardige zeep: 5-15% anionische wasactieve stof op plantaardige basis en niet-ionische wasactieve stof op basis van suiker < 5%’ of ‘5-15% anionisch detergent (=wasactieve stof) van plantaardige oorsprong op basis van kokosnootolie’
Bij een klassiek wasmiddel: ‘anionogene oppervlakte actieve stoffen: 15-30%’

2) de ontharders, binden kalk uit het water wat kalkaanslag (= kalkzouten) op de machine of op het wasgoed voorkomt
Hard of kalkrijk water kan het wasproces grondig verstoren. Kalk verlaagt de werking van de wasactieve stoffen en de gevormde kalkzouten slaan neer op het wasgoed (vergrauwing van textiel) en op onderdelen van de wasmachine. Vandaar de toevoeging van kalkbindende stoffen (ontharders) in wasmiddelen.

Waterontharders vormen het grootste bestanddeel van het waspoeder (tot de helft van het wasmiddel). Een bekende ontharder is fosfaat, veroorzaker van algenbloei (eutrofiëring) in het oppervlaktewater. Alhoewel fosfaten in was- en schoonmaakmiddelen verboden zijn vanaf 1 januari 2002, treffen we ze anno 2002 nog steeds aan (bv Omo wastabletten). De vervangers van fosfaat zijn niet steeds ‘relevant’ beter voor het milieu. In de klassieke wasmiddelen worden fosfaten vervangen door fosfonaten (wat ook nog het ongewenste fosfor vrijgeeft), polycarboxylaten (niet of nauwelijks afbreekbaar) en NTA en EDTA (beide petrochemische en moeilijk afbreekbare stoffen (die bijgevolg niet of onvoldoende verwijderd worden via waterzuiveringsinstallaties). NTA en EDTA lossen zware metalen uit de rivierbodem terug op, een ongewenste situatie bij de bereiding van drinkwater uit oppervlaktewateren.

Er zijn echter ecologischer alternatieven, met name (een combinatie van) minerale waterontharders zoals zeoliet (kleiachtig materiaal) en silikaten (afkomstig van kwarts, zand en kalksteen) vaak ondersteund door citraat (door gisting verkregen uit suikerderivaten en volledig afbreekbaar).
Concrete voorbeelden worden vermeld in samenvattende tabel

3) bleekmiddelen, die natuurlijke vergeling voorkomen en bleekbare vlekken verwijderen
Plantaardige vezels hebben de neiging aan het licht te vergelen; dat kan je met een chloorvrij bleekmiddel opheffen. Hetzelfde geldt voor het verwijderen van bepaalde kleurvlekken zoals koffie, thee, wijn, gras, … Tijdens het wassen is er een zekere afzetting van minerale bestanddelen op het wasgoed (grauwe sluier). Deze vergrauwing is afhankelijk van de waterhardheid en van een juiste dosering van het waspoeder en kan door bleekmiddelen niet ongedaan gemaakt worden.
Ecologisch bleken kan je eveneens door het wasgoed op de ‘bleek’ te leggen. De natuurlijke combinatie tussen gras, zon en zuurstof uit de lucht heeft hetzelfde effect als de moderne bleekmiddelen.

In klassieke wasmiddelen tref je perboraat aan, een bleekmiddel dat pas actief is boven 60°C. Toevoeging van een bleekmiddelenactivator (TAED of EDTA) zorgt dat het bleekmiddel ook op lagere temperaturen actief is. Vaak wordt ook een bleekmiddelstabilisator toegevoegd zodat het bleekmiddel niet ontbindt. Perboraat is schadelijk (giftig) voor waterplanten; het vrijgestelde borium heeft een bacteriëndodende werking wat nadelig is in waterzuiveringsinstallaties.

Percarbonaat is een ecologisch bleekmiddel, actief vanaf lage temperaturen zodat geen activator moet toegevoegd worden. Percarbonaat wordt gemaakt uit kalksteen, zout en zuurstofwater. Tijdens het wasproces wordt het percarbonaat gesplitst in blekende zuurstof, water en soda. Het bleekproces is dus tegelijkertijd het afbraakproces (tot weinig milieubelastende componenten).
Vanuit milieuoogpunt is het bovendien wenselijk dat bleekmiddel apart kan toegevoegd worden, aangezien donkere was niet gebleekt moet worden (integendeel). Alle ecologische wasmiddelen bieden bleekmiddel ook apart aan. Bij de klassieke wasmiddelen wordt een onderscheid gemaakt tussen ‘color’wasmiddel voor gekleurde was en fijnwasmiddel enerzijds en totaalwasmiddel voor witte was anderzijds. In de ‘color’- en fijnwasmiddelen worden geen bleekmiddelen toegevoegd.

Naast bleekmiddelen worden ook optische witmakers (b.v. zink-ftalo-cyanine-sulfonaat) toegevoegd om de was nog witter te laten lijken. Optische witmakers dragen op geen enkele manier bij tot de reinigende werking van een waspoeder. Optische witmakers zijn gebaseerd op fossiele grondstoffen die zich vasthechten aan het wasgoed en het onzichtbare UV-licht omzet in (lichtblauw) licht. Dit optisch blauw wordt door het menselijke oog als stralend wit waargenomen. Optische witmakers zijn giftig en bijzonder moeilijk afbreekbaar, ook niet in zuiveringsinstallaties. Omdat ze voortdurend in contact zijn met de huid kunnen ze na contact met de zon allergieën veroorzaken en bemoeilijken ze het genezen van wonden. Zie voorbeelden in samenvattende tabel.

4) hulpstoffen
Alsof dit alles nog niet genoeg is, wordt er nog een hele batterij aan hulpstoffen toegevoegd. Deze hulpstoffen kunnen een aanzienlijke milieubelasting vormen omdat ze vaak slecht afbreekbaar zijn (ook niet in waterzuiveringsinstallaties). Een voorbeeld zijn de ‘optische witmakers’, vergrauwingsremmer CMC, geurstoffen, kleurbeschermers, enzymen.

De ecologische wasmiddelen voegen geen optische witmakers, vergrauwingsremmers, stabilisators en activators of kleurbeschermers toe. Als parfum wordt gekozen voor etherische oliën en de toegevoegde enzymen zijn niet genetisch gemanipuleerd. Uitzondering is ‘Delhaize Milieuvriendelijk’ die wel vergrauwingsremmer toevoegen.

5) Enzymen
Enzymen zijn 100% natuurlijke moleculen afkomstig van bacteriën die snel en volledig afbreken. Enzymen verhogen de waskracht van de waspoeders bij lagere temperaturen (optimaal tussen 30 en 40 °C) zodat met een geringere dosering een even goed resultaat wordt bekomen. Ook in ecologische wasmiddelen worden enzymen toegevoegd. In tegenstelling tot de klassieke producten zijn deze enzymen niet genetisch gemanipuleerd.

6) Wasverzachters
Daarnaast zijn er nog de wasverzachters die een film leggen op het textiel en die het linnen zacht doen aanvoelen. De klassieke wasmiddelen bevatten grondstoffen die slecht afbreekbaar zijn. Ze kunnen huidirritaties veroorzaken en worden vaak afgeraden voor de babywas. Een ‘harde’ was wordt veelal veroorzaakt door hard leidingwater. Wassen met regenwater of het toevoegen van waterontharder zijn de beste oplossing. Ook drogen aan de lijn of in een droogkast helpt. Volstaat dit niet dan kan je een scheut azijn toevoegen aan het spoelwater.

6 vooroordelen op een rijtje

1. Ecologische waspoeders zijn duur!
Klopt niet! Het Brussels Observatorium Voor Duurzame Consumptie (i.s.m. OIVO en Testaankoop) berekende de prijzen per product en wasbeurt (najaar 2000) en kwam tot de volgende conclusies:

Geconcentreerde waspoeders:

• Delhaize Milieuvriendelijk 2 kg: 6.67 euro, per wasbeurt: 0.42 euro
• Ecover Waspoeder 2 kg: 5.92 euro, per wasbeurt: 0.22 euro
• BioTop 2 kg: 7.41 euro, per wasbeurt: 0.25 euro
• Ariël Essential 1.5 kg: 6.07 euro, per wasbeurt 0.22 euro
• Dash Color 1.5 kg : 6.42 euro, per wasbeurt 0.4 euro
• GB Density 1.5 kg: 4.19 euro, per wasbeurt 0.32 euro
• UNA Compact 1.5 kg: 3.45 per wasbeurt 0.32 euro
• Power Wash Compact Délicat (Delhaize): 3.2 euro, per wasbeurt 0.22 euro

Niet geconcentreerde waspoeders:

• Dash Super 2.7 kg: 6.12 euro, per wasbeurt 0.37 euro
• Ariël super 2.7 kg: 6.67 euro, per wasbeurt: 0.42 euro
• Bonux 2.7 kg: 4.59 euro, per wasbeurt: 0.3 euro
• Le Chat machine zeeppoeder 3 kg : 10.39 euro, per wasbeurt : 0.55 euro
• Omo 2.7 kg : 5.63 euro, per wasbeurt : 0.35 euro
• Persil 2.7 kg : 5.88 euro, per wasbeurt 0.37 euro

Ecover komt hier als goedkoopste uit , samen met Ariël Essential (0.22 euro per wasbeurt)!

Voor de vloeibare wasmiddelen varieert de prijs van 0.22 euro (GB Ultra 1.5 l) per beurt tot 0.64 euro (Le Chat 2l). Ecover Vloeibaar geconcentreerd wasmiddel 2l kost 0.37 euro per wasbeurt, BioTop 1.5l 0.35 euro per wasbeurt.

2. Alleen via een kookwas is je wasgoed echt wit, en trouwens dat is veel hygiënischer.
Wassen boven 60°C is om geen enkele reden aan te bevelen. En wat is hygiënisch? Sommige mensen hebben blijkbaar het idee dat er nog bacteriën of reststoffen achterblijven op het linnen als je was niet kookt. Over welke bacteriën gaat het dan? De gewone bacteriën die met duizenden of miljoenen voorkomen in al onze leefruimten, op onze handen, enz? Wil je daarmee komaf maken, moet je in een isoleercel duiken. Andere dan de gewone bacteriën waarmee we dagelijks in contact komen en die geen schade berokkenen, komen niet voor op het wasgoed. Het zou bovendien wel eens een probleem kunnen worden van onze tijd dat we te weinig in aanraking komen met onschadelijke bacteriën (omwille van onze overdreven ‘hygiënische’ verzorging) zodat we ons lichaam niet de kans geven voldoende weerstand op te bouwen.

Boven 60°C wordt de waswerking minder goed omdat onoplosbare stoffen dan vooral neerslaan op het wasgoed. Vanaf 50°C beginnen eiwitvlekken te stollen. Bovendien is het stroomverbruik op 90°C het dubbele van dat op 60°C (en het viervoudige van een was op 30°C) en is er meer slijtage aan het wasgoed.

3. Vlekken op kleren kan je enkel verwijderen met klassieke wasmiddelen
Neen, er zijn minder milieubelastende methoden. Belangrijk is een onderscheid te maken tussen de aard van de vlek. Er zijn bleekbare vlekken (thee, koffie, wijn, fruitsap, gras) die je kan behandelen op plantaardige vezels zoals katoen, linnen, viscose met zeep of een chloorvrij bleekmiddel en koud water. Gaat het om deze vlekken op dierlijke vezels (wol, zijde) of synthetische vezels (polyester, acryl, nylon) dan kan je ze behandelen met waterstofperoxyde (zuurstofwater). Warm water fixeert soms de vlekken. Niet bleekbare , vette vlekken zoals bloed, cacao, lipstick; olie/vet, vuile kragen,… behandel je best met zeep (b.v. bruine zeep of ossengalzeep) of een vloeibaar wasmiddel en warm water. Multi Magic van Ecover (volledig afbreekbaar en op plantaardige basis) is een oplosmiddel voor zeer lastige vlekken als smeer, kleefstoffen of harsen, inktvlekken, enz.

4. Tegenwoordig zijn ongeveer alle wasmiddelen ecologisch verantwoord; op de verpakking wordt immers aangegeven ‘conform de wet is dit product biologisch afbreekbaar voor meer dan 90%’
Deze wettelijk geregelde test voor biologische afbreekbaarheid steunt op een labo-test, waarbij enkel gekeken wordt in hoeverre de wasactieve stof primair afbreekt. De moeilijk afbreekbare hulpstoffen zoals klassieke bleekmiddelen en hun activators en stabilisatoren, de vergrauwingsremmers, optische witmakers, enz ontsnappen hier dus aan. Primaire afbreekbaarheid wil bovendien zeggen dat de wasactieve stoffen afbreken tot grote brokstukken (die het milieu nog belasten). Pas bij secundaire afbraak worden deze brokstukken afgebroken tot basiselementen die vergaan of opgenomen worden in de natuurlijke kringloop. Wasactieve stoffen op plantaardige basis kunnen de test van de ‘secundaire afbraak’ doorstaan.

5. Het pictogram ‘wash right’ duidt aan dat het wasmiddel ecologisch is
Via dit pictogram wil de producent alleen tips geven om milieuvriendelijker te wassen. Het zegt niets over de samenstelling of inhoud van het wasmiddel en legt eigenlijk de gehele verantwoordelijkheid bij de consument.

6. Om aankoeken van waspoeders te voorkomen moet je vloeibare wasmiddelen kiezen.
Het zou kunnen dat je al eens problemen hebt ervaren van aankoeken van wasmiddelen in de afvoer of in de put. Bij vloeibare wasmiddelen voorkom je dit probleem uiteraard, maar je kan het samenkoeken ook voorkomen:

• check of je niet onderdoseert (te weinig wasmiddel gebruikt) zeker als je wast met (zeer) hard water
• de doseerbakjes zijn vaak onefficiënt gemaakt zodat het wasmiddel niet egaal verdeeld wordt over het wasgoed (alternatief is gebruik maken van een doseerbol of een washandje gewoon in de trommel)
• voorkom het gebruik van niet-geconcentreerde goedkope wasmiddelen met veel hulpstoffen en vulstoffen.
• zorg dat je je machine niet te vol propt zodat er te weinig beweging is in de trommel.

Vloeibare (geconcentreerde bij voorkeur) wasmiddelen kan je gebruiken bij lage temperaturen, maar het nadeel is dat er steeds bewaarmiddelen aan toegevoegd worden, wat niet nodig is bij de poedervorm.

Ecologisch wassen, hoe begin je eraan?

1. Een eerste stap zet je reeds bij de keuze van je kleren. Kies voor kleur in je outfit (zeker met kinderen) en voor vlot wasbare kledingstukken zodat je droogkuis (steeds met giftige chemische stoffen) kan uitsluiten.

2. Vervolgens sorteer je netjes witte en gekleurde was en doseer je zoals aangegeven op de wasmiddelverpakking. De hardheid van het water bepaalt wel degelijk de hoeveelheid waspoeder (of waterontharder) die je moet toevoegen. In tegenstelling tot de klassieke wasmiddelen (die soms te vlot overdoseren), moet je bij gebruik van ecologische wasmiddelen strikt de aanwijzingen volgen en niet onderdoseren.

3. Beperk je wasbeurten door slechts volle trommels te wassen. Laat boven het droge wasgoed een vuist vrij.

4. Probeer de temperatuur van je wasmachine laag in te stellen. Met de huidige wasmiddelen bekom je een goed wasresultaat op 30-40°C. Voor witte was volstaat 50-60°C.

5. Hardnekkige vlekken behandel je voor je de kledingstukken wast, b.v. met ossengalzeep, Multi Magic van Ecover, de ontvlekker van Treffer (laatste twee zijn ontvlekkers op basis van citrusextracten).

6. Kies voor wasmiddelen op plantaardige basis en gebruik chloorvrij bleekmiddel enkel voor witte was. Wasverzachter achterwege laten betekent een aardige milieuwinst.

7. Heb je te maken met hard water, voeg dan eerder aparte waterontharder toe in plaats van meer wasmiddel. De hardheid van je water kan je opvragen bij de watervoorzieningsmaatschappij.

8. Indien je bij klassieke wasmiddelen zweert, kies je best voor een compact (geconcentreerd) wasmiddel voor gekleurde was en voeg je chloorvij bleekmiddel apart toe bij witte was of koop je een compact totaalwasmiddel enkel voor witte was. De tabletvormen zijn geconcentreerde wasmiddelen, waar in veel gevallen –nog steeds- fosfaten worden toegevoegd.

Kleur bekennen

Ecover, Sonett, Delhaize Milieuvriendelijk 2 kg, EcoTop, Biotop, Eco-Lino zijn voorbeelden van ecologische wasmiddelen:

• wasactieve stoffen van plantaardige oorsprong (zowel zepen als niet zepen of een combinatie)
• percarbonaat als bleekmiddel, vaak apart te koop
• zeoliet, silicaten en carbonaten (in sommige gevallen ook soda) als ontharder
• enzymen (niet genetisch gemanipuleerd)
• geen toevoeging van hulpstoffen op petrochemische basis (zoals optische witmiddelen, anti-schuimontwikkelaars, kleurstofbeschermers, vergrauwingsremmer, bleekmiddelactivators en –stabilisators, bewaarmiddelen,enz)

Deze producten zijn te vinden in natuurvoedingswinkels. ‘Ecover’ ook in Colruyt, ‘Delhaize Milieuvriendelijk’ in Delhaize.

Dash, Ariël, ARO, ELIR, Dixan, Persil, Le Chat, Omo, Tandil, Bonux, Friss, Delhaize Power Wash, GB Density, UNA compact, enz zijn voorbeelden van niet-ecologische wasmiddelen:

• wasactieve stoffen van petrochemische (fossiele) oorsprong
• fosfonaten, polycarboxylaten of NTA en EDTA als ontharders
• perboraten als bleekmiddel
• optische witmakers
• enzymen die bij wasmiddelen van producent Henkel (Dixan, Persil, Le Chat, X-tra, wipp express) en Procter & Gamble (Dash, Ariel, Vizir, Dreft) ‘kunnen worden aangemaakt door genetisch gewijzigde bacteriën’
• hulpstoffen op basis van petrochemische grondstoffen (kleurbeschermers, enz)

Ingrid Pauwels

 

terug naar overzicht