Duurzaam Bouwen & Bewust Wonen
Find us on facebook

de Koevoet » Archief

terug naar overzicht

 

Kamerplanten in de strijd tegen vossen en formaldehyden
Planten in huis zuiveren de lucht

We hebben het wel vaker over de rol van planten als zuiveraars. Het gaat dan meestal over waterzuivering zoals het zuiveren van grijs water door rietvelden. In dit artikel wil ik de hoofdrol ook aan planten toewijzen, maar dan in de rol van zuiveraars van de binnenlucht. Onderzoek van ondermeer de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA toont namelijk aan dat het ecosysteem van potplanten in staat is rook, vluchtige organische stoffen (beter gekend als ‘vossen’), pathogene micro-organismen en mogelijk zelfs radon uit de lucht te verwijderen.

Bij luchtvervuiling denkt u waarschijnlijk spontaan aan grote brakende fabrieksschoorstenen, walmende uitlaatgassen van bussen die u van de fiets duwen en andere fraaie taferelen die zich buiten de vier muren van uw woning afspelen. Nochtans is de lucht die we binnenshuis inademen niets anders dan die met uitlaatgassen vervuilde buitenlucht aangevuld met vluchtige organische stoffen (vos). Vos is een verzamelnaam voor chemische stoffen zoals koolwaterstoffen (benzeen, tolueen, xyleen), alcoholen, ketonen en aldehyden (waarvan het kankerverwekkende formaldehyde koploper is op de zwarte lijst van de Wereld Gezondheidsorganisatie). Vluchtige organische stoffen verdampen makkelijk op kamertemperatuur en zijn afkomstig van meubels, tapijten, verven en onszelf. Deze ‘vossen’ zijn de belangrijkste oorzaak van hoofdpijn, prikkeling van de luchtwegen, misselijkheid en concentratiestoornissen. Dit alles maakt dat de binnenluchtkwaliteit gemiddeld 5 tot 7 keer meer vervuild is dan de buitenlucht. De kwaliteit van de buitenlucht bepaalt dus maar ten dele de luchtkwaliteit in een woning.

Binnenklimaat

Wat kunnen die paar kamerplanten daar nu aan doen? U zult het weliswaar met mij eens zijn over de esthetische waarde van kamerplanten. De mogelijkheden van kamerplanten om de luchtkwaliteit van het binnenklimaat te verhogen zijn daarentegen nog weinig bekend. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA is geïnteresseerd in dit onderwerp omdat ze op zoek is naar manieren om binnenluchtvervuiling in afgesloten omgevingen zoals ruimtecapsules te lijf te gaan. Na 20 jaar proeven te hebben gedaan toonden onderzoekers aan dat kamerplanten de hoeveelheid chemische verbindingen in de lucht kunnen verminderen. Ze hebben bovendien een gunstige invloed op de luchtvochtigheid, waardoor de luchtkwaliteit verbetert en klachten zoals hoofdpijn, hoesten en geïrriteerde ogen gevoelig verminderen.

In Sydney vergeleek een team van de Universiteit van Technologie de luchtkwaliteit van kantoorruimten met en zonder kamerplanten. De aanwezigheid van slechts enkele kamerplanten bracht een belangrijke verbetering van de luchtkwaliteit met zich mee, zowel in geventileerde als niet-geventileerde ruimten. Bovendien werd aangetoond hoe dit in zijn werk gaat. Er bestaat een symbiose tussen planten en micro-organismen (bacteriën, algen, …) uit het sediment. Zowel de planten als de (pot)grond waarin ze zich bevinden spelen een belangrijke rol bij het verminderen van vos-concentraties. Planten vangen stofdeeltjes en vuil op dat vervolgens door afspoeling naar de bodem getransporteerd wordt. Poriën aan de onderkant van de bladeren nemen de chemische stoffen op. Planten met een harige of plakkerige bladstructuur vangen dus het meeste stof op. Micro-organismen die zich rond de wortels bevinden breken de verontreinigende stoffen af zodat ze als voedingsstoffen door de wortels kunnen worden opgenomen. Zo wordt NO2 bijvoorbeeld door micro-organismen omgezet in nitraten die op hun beurt als meststof worden opgenomen door de plant.

Ook de lucht die de plant aanzuigt bij de wortels wordt gezuiverd. Hoe meer water de bladeren van de plant verdampen, hoe meer de plant lucht aanzuigt. Het is dus belangrijk dat de plant voldoende water heeft. Welke chemische stoffen verwijderd worden en in welke mate dat gebeurt, is afhankelijk van de plantensoort. Aangezien geen enkele plant alle verontreinigende stoffen kan verwijderen, wordt een gemengde beplanting geadviseerd om verschillende chemische stoffen uit de lucht te halen.

Welke planten?

Er werd onderzoek verricht met o.m azalea's, poinsettia's (beter gekend als kerstroos) en dieffenbachia’s om na te gaan in welke mate zij formaldehyde uit afgesloten experimentele ruimtes kunnen verwijderen. Vergelijkingen met controleruimtes maken duidelijk dat het formaldehydeniveau sterk was verminderd. Wanneer de proeven in verduisterde ruimtes werden uitgevoerd, bleek de mate waarin formaldehyde werd verwijderd met 30 % af te nemen. Deze daling werd toegeschreven aan de afname van het fotosynthetische proces, terwijl de zuiverende werking van de bacteriën in de plantenpot gewoon doorging. Via een vergelijking met potten met aarde maar zonder planten kon worden vastgesteld dat de bacteriën die bij gezonde planten aanwezig zijn, verantwoordelijk zijn voor het verwijderen van de formaldehyde. Conclusie: plantenbladeren, wortels, aarde en micro-organismen werken symbiotisch samen in een complex ecosysteem dat zowel in lichte, halflichte als donkere omstandigheden in gebouwen kan functioneren.

Het belangrijkste argument voor voldoende lichtinval is de gezondheid van de planten. Azalea's, scindapsis en dieffenbachia's nemen gassen op zoals formaldehyde (uit isolatiemateriaal, plafondtegels, spaanplaat, vloerbedekkingslijm en sigarettenrook), benzeen (kankerverwekkende stof die voorkomt in schoonmaakmiddelen en tabaksrook) en trichloorethyleen (een stof die voorkomt in spuitlijm en waarvan men denkt dat ze leverkanker veroorzaakt). Momenteel worden ook proeven uitgevoerd met orchideeën, bromelia's en bepaalde vetplanten die geen licht nodig hebben om kooldioxyde op te nemen.

Besluit

Hét wondermiddel voor zuivere lucht bestaat (nog steeds) niet. Het gaat om een combinatie van maatregelen zoals de ruimtes zoveel mogelijk stofvrij houden, ventileren (ventileren met vervuilde buitenlucht is niet optimaal maar geniet toch de voorkeur boven helemaal niet of slecht ventileren!), technische luchtzuivering, enz. Ook planten kunnen opgenomen worden in dit rijtje om vervuilde lucht te filteren. Planten spelen een aanzienlijke rol in het verwijderen van verschillende schadelijke gassen, schimmels en bacteriën. Bovendien doet het water dat uit de planten verdampt de luchtvochtigheid toenemen waardoor ook de statische elektriciteit afneemt. Door fotosynthese vermindert de hoeveelheid kooldioxide, waardoor er meer zuurstof in de lucht komt. Tenslotte werken planten ook geluiddempend, wat vooral belangrijk is in relatief kleine ruimtes met harde materialen (zoals marmer en metaal) waar vaak een vervelende nagalm bestaat. Ook naar de effecten op psychologisch en fysiologisch vlak is onderzoek gedaan, maar hebben we wel professoren nodig om ons te vertellen dat planten het stressniveau doen dalen en bloeddruk en spierspanning doen afnemen? Want geef toe, planten in de huiskamer zijn ook gewoon aangenaam om naar te kijken.

Mira Hoevenaeghel

 

Alle 10 goed

In onderstaande lijst vindt u 10 planten die bij een onderzoek van vijftig kamerplanten op de effecten op het binnenmilieu als beste uit de bus zijn gekomen. Ze zijn gerangschikt op hun vermogen de lucht te zuiveren, vocht in de atmosfeer te brengen, resistentie tegen ziekten en ongedierte, en op mate van veeleisendheid wat betreft de verzorging.

Chrysalidocarpus of areca palm
Een van de populairste en sierlijkste palmen. Deze struikvormige kamerpalm is goed bestand tegen de omstandigheden binnenshuis, brengt grote hoeveelheden vocht in de lucht, verwijdert giftige stoffen uit de atmosfeer en is ook nog mooi om te zien.

Rhapis
Deze grote, sterke kamerpalm, die 2 meter hoog kan worden, heeft geveerde waaiers van 15 tot 30 cm breed die bestaan uit vier tot tien dikke, glimmende bladdelen. De bladeren staan met een dunne, gebogen stengel op een bruine, harige hoofdstam. Rhapis is een van de gemakkelijkst te houden kamerplanten en goed bestand tegen de meeste insecten. Een van de beste planten voor het verbeteren van de luchtkwaliteit in huis. De plant kan in de halfvolle zon staan.

Chamaedorea palm
De meeste leden van de palmenfamilie zijn populaire kamerplanten en gemakkelijk te verzorgen. Deze vormt hier geen uitzondering op en is heel geschikt voor in de huiskamer, in winkels en op kantoor. Vooral de verdamping van deze plant is erg hoog. Hij brengt veel vocht in de atmosfeer, wat met name 's winters nuttig is als de lucht droog is door het verwarmen. Hij kan in de halfvolle zon.

Rubberplant (ficus elastica)
Deze bijzonder populaire plant wordt veel gekweekt omdat hij zo sterk is en minder lichte omstandigheden kan verdragen dan de meeste andere planten van zijn grootte. Daarnaast is hij ook bestand tegen lage temperaturen. Deze plant verwijdert vooral formaldehyde effectief uit de lucht. Kan in de halfvolle zon of halfschaduw.

Dracaena Janet Graig (drakenbloedboom)
Met zijn lange, toegespitste, donkergroene bladeren, is de drakenbloedboom Janet Graig een heel aantrekkelijke plant. Hij is een van de planten die het best trichloorethyleen verwijderen. Deze plant kan goed tegen verwaarlozing en een standplaats met weinig licht. Bruine punten aan de bladeren wijzen erop dat de lucht te droog is. Kan tegen een schaars verlichte standplaats, maar groeit dan langzaam.

Klimop (hedera)
Klimop wordt vaak als bodembedekker in openbare ruimten gebruikt. Klimop is ook heel goed in vorm te snoeien en tevens geschikt als hangplant. Bij hoge temperatuur doet de klimop het minder goed. Klimop is vooral effectief in het verwijderen van formaldehyde. Een plaatsje in de halfvolle zon of halfschaduw is prima.

Sierlijke dadelpalm
Deze uit India afkomstige dadelpalm kan 1,5 tot 2 meter hoog worden, maar is een langzame groeier. Komt het best tot zijn recht als hij veel ruimte krijgt en ziet er dan ook indrukwekkend uit, vooral als er een lamp op gericht staat. Doordat deze dadelpalm in de natuur onder het bladerdak van dicht tropisch woud groeit, went hij heel goed aan de geringe hoeveelheid licht en de centrale verwarming van kantoren en huizen. De temperatuur moet het hele jaar door minimaal 16 graden zijn en de luchtvochtigheid dient hoog te zijn. Op een goede standplaats kan deze kleine soort tientallen jaren oud worden. Het liefst staat deze palm in de halfvolle zon.

Ficus Alii (ficus longifolia)
Een nieuwe plant uit het omvangrijke rubberplant- en vijgenboomgeslacht die snel populair wordt. Met zijn slanke, donkergroene bladeren is hij heel decoratief. Deze ficus is veel minder veeleisend dan de Ficus Benjamin, de treurvijg, en een aantrekkelijke plant voor interieurinrichters en voor de bloemisterij. Net als de andere ficussoorten laat de plant bladeren vallen tot hij aan zijn nieuwe standplaats is aangepast. Deze prachtige, grote plant is door zijn luchtzuiverend vermogen, gemakkelijke groei en resistentie tegen insecten een goede keus voor op kantoor. Moet wel in de volle of in de halfvolle zon staan.

Krulvaren (nephrolepis)
Varens behoren tot de oudste groepen hogere planten en er zijn veel fossielen van gevonden. Aan de basis van de plant ontspringen de grote, groene, overhangende bladeren. Ze worden alleen om dit blad gekweekt, aangezien varens niet bloeien. Zulke planten komen het best tot hun recht in een hangpot of op een verhoginkje. De krulvaren moet in tegenstelling tot andere varens zeer licht en zonnig staan. Er moet regelmatig worden bemest en water worden gegeven, want anders worden de bladeren snel bruin en vallen ze af. Van de geteste planten is hij het meest geschikt om verschillende stoffen uit de lucht te verwijderen, vooral formaldehyde. Daarnaast brengt hij vochtigheid in de lucht. Kan in de halfvolle zon staan.

Vaantjesplant (Spathiphyllum)
Een opvallende tropische bladplant, die bovendien mooie witte bloemscheden produceert. De lancetvormige, donkergroene bladeren ontspringen in bosjes aan een korte, nauwelijks boven de grond uitstekende stam. De plant heeft een hoge verdampingssnelheid en doet het dan ook goed op hydrocultuur. Door zijn gunstige eigenschappen is het een van de beste kamerplanten. Deze plant is uitstekend in staat om alcoholen, aceton, trichloorethyleen, benzeen en formaldehyde uit de lucht te halen. Hierdoor, en omdat hij in alle categorieën hoog scoort, is hij een waardevolle plant voor op kantoor. Kan in de halfvolle zon tot in de halfschaduw staan.

Bron: ‘50 Verrassende kamerplanten’, B.C. Wolverton, Van Reemst Uitgeverij, Houten, 1996.

 

Bronnen van vervuiling

De lijst van producten en materialen die ‘vossen’ kunnen afgeven is haast eindeloos lang:

  • onderhouds- en schoonmaakproducten, cosmetica, klus- en tuinproducten
  • bouwmaterialen: o.a. formaldehyde wordt aangetroffen en o.a. in harsen en lijmen gebruikt bij de productie van spaanplaten, MDF en multiplex; glaswol en rotswol; isolerend schuim
  • tapijt en vasttapijt op een synthetische mousse en door de behandeling die ze krijgen tegen schimmel, brand en huisstofmijt
  • behangpapier: afwasbaar vinyl kan diverse vervuilende stoffen afscheiden waaronder formaldehyde
  • verven zowel op olie als waterbasis kunnen jarenlang ‘vossen’ afgeven
  • tabaksrook (acetaldehyde, formaldehyde, benzeen, ketonen, enz.)

Bron: ‘Test Gezondheid’, nr. 66, april-mei 2005, uitgegeven door Test Aankoop.

 

Meer informatie
www.plantsforpeople.org
www.plantscleanair.com

Op de website van Rode Kruis Vlaanderen www.redcross.be vind je onder ‘tips’, ‘voorkomen van ongevallen met giftige tuin- en kamerplanten’ een overzicht van giftige kamerplanten.

 

terug naar overzicht


© 2000-2014, Dialoog vzw : Duurzaam Bouwen & Bewust Wonen - Disclaimer
Remylaan 13, 3018 Wijgmaal-Leuven -