de Koevoet » Archief

terug naar overzicht

 

Stand-by verbruik van elektrische toestellen
Wees (ap)paraat

Een kreet die voor elektrische apparaten nauwelijks een deugd te noemen is, als je weet dat die constante paraatheid heel wat energie kost. Sommige toestellen verbruiken ook elektriciteit als u het toestel niet gebruikt of als het toestel uitgeschakeld lijkt: het stand-by, sluip- of continu verbruik. Dit sluimerende verbruik kan al snel oplopen tot 10% van het totale jaarlijkse elektriciteitsverbruik van een doorsnee huishouden. Stand-by verliezen zijn in een aantal gevallen zelfs hoger dan het effectieve gebruik van het toestel omdat de stand-by tijd vaak veel langer is dan de eigenlijke actieve status. Stand-by verbruik komt voornamelijk voor bij zogenaamde consumentenelektronica, die in nagenoeg elk huishouden in ruime mate terug te vinden is. Denk maar aan televisietoestellen, videorecorders, dvd-spelers en hifi-apparatuur.

We onderscheiden drie niveau’s van stand-by: passieve, laag actieve en hoog actieve stand-by. In de eerste modus wacht het toestel op een intern signaal of een signaal van de afstandsbediening om naar een andere modus over te schakelen. De laag actieve stand-by laat het toestel wachten op een intern signaal om naar een andere modus over te schakelen en in de hoog actieve stand-by kan het toestel gegevens uitwisselen met een ander toestel. Het laatste niveau komt momenteel bijvoorbeeld enkel voor in televisietoestellen aan de duurdere kant van het gamma. Denk maar aan de uit de kluiten gewassen home theaters, die uit verschillen apparaten bestaan. In totaal hebben we dus vijf modi. Naast de drie stand-by modi zijn er vanzelfsprekend nog de uit- en de aan-modus. Een toestel staat in aan-modus als het zijn primaire functie vervult. Om bij het voorbeeld van de televisie te blijven: op het scherm wordt een televisieprogramma getoond. Deze opdeling is overigens gemaakt vanuit het perspectief van de gebruiker, en niet vanuit het standpunt van het energieverbruik. Sommige toestellen verbruiken bijvoorbeeld meer in de passieve stand dan anderen in de actieve stand. Zolang er ook maar het kleinste lampje brandt of een stuk van een display oplicht verbruikt het toestel energie.

De boosdoeners

Televisietoestellen, videorecorders en DVD-spelers, hi-fi apparatuur en computers met eventuele randapparatuur zijn de grootste sluipverbruikers. Televisietoestellen gebruiken gemiddeld ongeveer 12 Watt in stand-by modus. Per jaar is dat een nutteloos elektriciteitsverbruik van ruim 87 kWh, gesteld dat u 4 uur per dag kijkt en de televisie de rest van de tijd stand-by staat. De beste televisietoestellen verbruiken minder dan 1 Watt in de stand-by modus, of schakelen zichzelf door een zogenaamde ‘Auto Power Off’-functie na maximaal 1 uur uit.

Videorecorders op hun beurt gebruiken gemiddeld ongeveer 15 Watt in de stand-by modus. Uit metingen blijkt dat gemiddeld slechts 5% van het energieverbruik van een videotoestel effectief wordt gebruikt voor het opnemen of bekijken van een video. De overige 95% gaat verloren terwijl de video stand-by staat. En dan hebben we het al gauw over 120 kWh verloren elektriciteit per jaar. De beste videotoestellen verbruiken minder dan 3 Watt in stand-by mode, of zo’n 25 kWh per jaar. Zelfs als je videotoestel volledig uit staat, verbruikt het vaak nog evenveel als in stand-by. Trek bij slechte videotoestellen daarom de stekker uit als je het toestel niet gebruikt. Al willen we toch even waarschuwen voor deze drastische maatregel: het is niet uitgesloten dat u alle geprogrammeerde kanalen en de instellingen voor datum en tijd verliest door de stekker uit te trekken. Ga dus eerst even na of dat het geval is vooraleer u de stekker uit het stopcontact haalt. Er zijn namelijk prettiger dingen dan telkens uw video helemaal opnieuw te moeten instellen. U zou de televisie en videorecorder ook kunnen aansluiten op een contactdoos met een schakelaar om beide toestellen tegelijkertijd uit te schakelen.

Met respectievelijk 96 en 61 kWh sluipverbruik per jaar mogen we de stereo-installatie en DVD-speler ook onder de grotere sluipverbruikers verwelkomen. Al is de eer dubieus. Ook hier geldt: helemaal uitschakelen indien mogelijk. De truc met de contactdoos kan helpen, al houdt u best ook rekening met mogelijk dezelfde beperkingen als bij de videorecorder.

De PC is stilaan moeilijk weg te denken uit vele huishoudens, en zorgt door vele uren inactiviteit, en afhankelijk van het aantal randapparaten, ook voor een stevig stand-by verbruik. Een computer bestaat uit een systeemkast, een beeldscherm en eventuele randapparatuur zoals een printer, boxen, een modem, een scanner en meer van dat digitale fraais. Het actieve energiegebruik van een systeemkast ligt tussen 75 en 300 W, afhankelijk van de snelheid van de processor en de grafische kaart. Ook in de stand-by stand, verbruiken computers tussen de 20 en 90 Watt elektriciteit. Omdat de stand-by vaak langer is dan het effectieve gebruik kan het sluipverbruik aardig oplopen. Een gebruik van ongeveer 11 uur per week of 570 uur per jaar per huishouden en een stand-by stand van 42 uur per week of 2184 uur per jaar geeft een elektriciteitsverbruik van 86 kWh in actieve stand en 94 kWh in stand-by. U merkt: het verbruik in stand-by is net iets hoger dan in de actieve stand. Gelukkig zijn de meeste computers voorzien van een powermanagementsysteem dat u zelf kan instellen. Voor Windows PC’s gaat u daarvoor naar ‘Instellingen / Configuratiescherm / Energiebeheer’. We onderscheiden 4 niveau’s: actief, stand-by, slaapstand en de uit-stand. In slaapstand verbruikt de computer 20 Watt, in stand-by 45 Watt.

Het actieve verbruik van de monitor schommelt – net zoals bij de systeemkast – tussen 75 en 300 Watt. Daarbij geldt: hoe hoger de resolutie en de zogenaamde refresh rate (Hz) en hoe groter het scherm, hoe meer elektriciteit het beeldscherm vraagt. Een screensaver zorgt overigens niet voor energiebesparing maar beschermt – de naam suggereert het al – het beeldscherm enkel tegen doorbranden. De platte LCD-schermen die de laatste tijd nogal in zwang zijn verbruiken ruim de helft minder energie dan schermen met een klassieke beeldbuis, maar zijn nog steeds duurder in aanschaf.
Als u twijfelt tussen een laser- of een inkjetprinter kunnen we meedelen dat laserprinters aanzienlijk meer verbruiken in stand-by omdat ze de toner constant op temperatuur moeten houden voor onmiddellijk gebruik. Printers verbruiken het grootste deel van hun energie tijdens de wachtperiode, dat kan u zich wel voorstellen. Voor laserprinters is bijvoorbeeld berekend dat het stand-by verbruik makkelijk kan oplopen tot 75% van de totale energievraag. Voor huis-, tuin- en keukengebruik is een inkjetprinter dan ook de juiste keuze. Een scanner en modem gaan jaarlijks elk met zowat 45 kWh aan de haal in stand-by.

En tenslotte – omdat we graag in herhaling vallen – nog dit: sluit de hele handel aan op ... inderdaad, een contactdoos met schakelaar. En nu u toch bezig bent. Waarom niet een contactdoos gebruiken die uw kostbare apparatuur en gegevens beveiligt tegen overspanning door bijvoorbeeld kortsluitingen, blikseminslagen en ander onheil? Te verkrijgen in nagenoeg elke elektro- en computerzaak.

Eerste eenvoudige maatregelen

Ongeveer de helft van het stand-by verbruik kan u alvast voorkomen door volgende eenvoudige tips ter harte te nemen. De meeste kwamen al ter sprake, maar we zetten ze in onze ontembare hang naar duidelijkheid nog even mooi op een rijtje.

• Gebruik de uit-knop van een toestel in plaats van de stand-by knop. Soms moet u twee keer drukken op dezelfde knop.
• Haal de stekker uit het stopcontact bij apparaten die u lang niet gebruikt.
• Als u meerdere apparaten – zoals bijvoorbeeld computerapparatuur - bij elkaar heeft staan, kan u alle stekkers in een contactdoos met een aan/uit schakelaar stoppen. Zet de stekkerdoos na gebruik gewoon uit.
• Halogeenlampen hebben vaak de schakelaar tussen de lamp en de transformator staan. De transformator blijft stroom verbruiken als de lamp uit is. Als u de aan/uitknop tussen de transformator en het stopcontact zet is dit euvel snel verholpen.
• Laders van bijvoorbeeld kruimeldief, tandenborstel of GSM verbruiken stroom, ook als er niet meer geladen wordt. Haal ze uit het stopcontact als u niet aan het laden bent of als het toestel helemaal opgeladen is.
• Sommige apparaten zoals een koelkast, CV-ketel of een deurbel functioneren niet zonder stand-by te staan. Maar bij verschillende toestellen is stand-by staan helemaal niet nodig, en bespaart u elektriciteit door de stekker gewoon uit het stopcontact te halen.

De CV-pomp

Een beetje een apart verhaal omdat we een CV-pomp moeilijk onder de noemer consumentenelektronica kunnen onderbrengen. Nochtans is deze pomp de belangrijkste verborgen energievreter: een doorsnee pomp verbruikt jaarlijks 400 tot 450 kWh, wat neerkomt op ongeveer 65 € aan elektriciteit per jaar. Bij de meeste CV-ketels ouder dan 5 jaar is de pomp het hele jaar door, dag en nacht actief. Een eerste en bovendien goedkope besparingsmaatregel is: geen centrale verwarming installeren. Vele decentrale verwarmingssystemen verbruiken bijvoorbeeld helemaal geen elektriciteit. Geeft u toch de voorkeur aan centrale verwarming, of heeft u er al een, zorg er dan voor dat de pomp voorzien is van een pompschakelaar. Die zorgt er voor dat de pomp alleen werkt als dat echt nodig is, waardoor u een jaarlijkse besparing van 200 tot 250 kWh kan realiseren. Op meer recente ketels is zo’n schakelaar nagenoeg standaard aanwezig. Op oudere ketels kan u die laten monteren door een vakman die een schriftelijk bewijs aflevert waarin staat dat de pompschakelaar gemonteerd werd volgens de voorschriften van de fabrikant. Meestal zorgt die schakelaar ervoor dat de pomp wekelijks heel even aanslaat. Anders loopt u het risico om de pomp bij het begin van het stookseizoen manueel terug op te moeten starten. Een aangepaste regeling bij CV-ketels die ook worden gebruikt voor het sanitaire warm water zorgen voor een grote elektrische besparing terwijl de warmwaterproductie normaal blijft functioneren.

Een nieuw toestel kopen?

Steeds meer fabrikanten hebben eindelijk het stand-by verbruik in de technische specificaties van hun producten opgenomen. Sla die er dan ook even op na vooraleer u met het toestel van uw dromen de winkel uitrent. Voor een televisietoestel is een sluipverbruik van 1 Watt of minder een prima score, voor video 3 Watt en minder. Bekijk ook even of het toestel de instellingen onthoudt als het niet aangesloten is. Dan kan u het apparaat met een gerust hart onthouden van constante netstroom als het niet gebruikt wordt. Uiteraard kan u ook meteen bekijken hoeveel het effectieve actieve verbruik bedraagt. Al genieten toestellen met een laag stand-by verbruik in de meeste gevallen ook van een bescheiden actief energieregime.

Let ook op de kleintjes

Voor de volledigheid geven we nog wat cijfermateriaal mee rond de kleinere sluipverbruikers. Op zich allemaal zo goed als verwaarloosbaar, maar zoals u weet: vele kleintjes maken één groot. Al moeten we onszelf meteen tegenspreken, want met een jaarlijks stand-by verbruik van ongeveer 500 kWh is een waterbed nauwelijks een kleintje te noemen. Maar omdat lang niet elk huishouden zo’n ding in de slaapkamer heeft staan – en dat is een understatement – rekenen we het voor ons energiezuinige gemak tot de kleintjes. De echte kleine sluipverbruikers dan. De laders van de kruimeldief, de elektrische tandenborstel en de accu-oplader van bijvoorbeeld elektrisch gereedschap of mobiele telefoon zijn met een respectieve jaarlijkse stand-by van 11, 13 en 5 kWh eerder kleine energievreters. Hetzelfde geldt voor het koffiezetapparaat (1 kWh), espresso-apparaat (26 kWh) en magnetrons (35kWh). Gesteld dat u van al deze apparaten 1 stuk in huis heeft komen we tot een samengesteld jaarlijks stand-by verbruik van 91 kWh. Het equivalent van 1 grotere sluipverbruiker dus.

Samengevat

We wagen ons niet aan een algemene voorspelling van de besparingsmogelijkheden omdat elk huishouden behoorlijk verschillend is: verschillende toestellen, vaak verschillend in aantal ook, en andere gebruikspatronen. Wat u wel kan doen is even nagaan wat u zoal in huis heeft en hoe u de toestellen gebruikt. Met een rekenmachine in de aanslag kan u aan de hand van het cijfermateriaal een kleine schatting maken van wat u op jaarbasis zou kunnen besparen als u besloten heeft het sluipverbruik te lijf te gaan. Happy savings.

Kris Somers

 

terug naar overzicht